गैँडाकोट । जीवनको एउटा लामो समय सफलता, जिम्मेवारी र व्यावसायिक उपलब्धिको खोजीमा बित्छ। तर कुनै मोडमा पुगेर मानिसले आफैँलाई एउटा प्रश्न गर्छ– मैले आफ्नो जीवनबाट के पाएँ भन्नेभन्दा पनि मेरो जीवनबाट समाजले के पाउन सक्यो? सायद यही प्रश्नले मानिसलाई व्यक्तिगत सफलताको घेराभन्दा बाहिर निकालेर सामाजिक उत्तरदायित्वको यात्रातर्फ डोर्‍याउँछ। गैँडाकोटका बोधराज लम्सालको पछिल्लो यात्रा पनि यस्तै एउटा सोचसँग जोडिएको देखिन्छ।

नेपाल र भारतमा दुई दशकभन्दा लामो अनुभव हासिल गरेका लम्साल अहिले एक प्रतिष्ठित कर्पोरेट समूहमा प्रमुख सञ्चालन अधिकृत (Chief Operating Officer–COO) सम्मको जिम्मेबारी बहन गरिसकेका छन् व्यावसायिक जीवनमा व्यवस्थापनका विभिन्न तह पार गर्दै उच्च नेतृत्वसम्म पुगेका उनी अब आफ्नो अनुभव, ज्ञान र सिकाइलाई जन्मभूमिको विकाससँग जोड्ने आकाङ्क्षासहित गैँडाकोटको स्थानीय नेतृत्वसम्बन्धी बहसमा आएका छन्। आगामी स्थानीय तह निर्वाचनमा नगर प्रमुख पदका लागि उनको उम्मेदवारी तयारीले स्थानीय वृत्तमा चासो सिर्जना गरेको छ।

गैँडाकोट नगरपालिका वडा नं. १ मा चार पुस्ताको संयुक्त परिवारसहित बसोबास गर्दै आएका लम्सालका लागि गैँडाकोट उनको सामाजिक सम्बन्ध र आत्मीयताको भूमि हो। मानिस संसारका धेरै ठाउँमा पुग्न सक्छ, अनेकौँ उपलब्धि हासिल गर्न सक्छ, तर आफ्नो माटोसँगको सम्बन्ध भने कुनै पद र प्रतिष्ठाले विस्थापित गर्न सक्दैन भन्ने भाव उनको सामाजिक यात्रामा देखिन्छ।

पोखरा इन्जिनियरिङ कलेज तथा भारतको बैङ्गलोरमा अध्ययन गरेका लम्सालको शैक्षिक र व्यावसायिक यात्रा बहुआयामिक छ। उनले व्यवस्थापन प्रशिक्षार्थीबाट सुरु गरेको यात्रा विभिन्न संस्थामा महाप्रबन्धक हुँदै कर्पोरेट जगतको उच्च व्यवस्थापकीय जिम्मेवारीसम्म पुर्‍याएका छन्। संस्थागत व्यवस्थापन, वित्तीय अनुशासन, मानव संसाधन विकास, रणनीतिक योजना, सेवा गुणस्तर र संस्थागत पुनर्संरचनामा हासिल गरेको अनुभव उनको व्यावसायिक पहिचानका महत्त्वपूर्ण पक्ष हुन्।

तर मानिसको परिचय उसले हासिल गरेको पद र प्रतिष्ठाले मात्र पूरा हुँदैन। उसले समाजसँग कस्तो सम्बन्ध बनाएको छ, आफ्नो ज्ञान अरूसँग कति बाँडेको छ र अरूको जीवनमा कस्तो सकारात्मक प्रभाव पार्न सकेको छ भन्ने कुराले पनि उसको यात्राको अर्थ निर्धारण गर्छ। यही सोचअनुरूप लम्साल व्यावसायिक व्यस्तताबीच पनि युवा नेतृत्व विकास, करियर मार्गदर्शन र उद्यमशीलता प्रवर्द्धनमा सक्रिय रहँदै आएका छन्। चितवन तथा नवलपुरका विभिन्न शैक्षिक संस्थामा पुगेर युवाहरूसँग आफ्नो अनुभव बाँड्ने र उनीहरूलाई सम्भावनाको खोजी गर्न प्रेरित गर्ने उनको प्रयास निरन्तर रहँदै आएको छ।

उनको राजनीतिक यात्रा पनि व्यावसायिक अनुभव र संगठनात्मक अभ्याससँग जोडिएको छ। राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीका चुनावी रणनीतिकारका रूपमा काम गरिसकेका लम्सालले पार्टीको केन्द्रीय पर्यटन विभागमा समेत रहेर जिम्मेवारी निर्वाह गरेका छन्। निर्वाचन रणनीति निर्माण, तथ्याङ्क विश्लेषण, संगठन निर्माण, जनपरिचालन र अभियान व्यवस्थापनमा प्राप्त अनुभवलाई उनी स्थानीय तहको विकास र सार्वजनिक प्रशासनसँग जोड्न चाहन्छन्।

क्यान्डिडेट क्लबदेखि आधिकारिक उम्मेदवारीको यात्रासम्म

राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीले आगामी स्थानीय तह निर्वाचनलाई लक्षित गर्दै सञ्चालन गरेको ‘क्यान्डिडेट क्लब’ मा लम्सालले गैँडाकोट नगरपालिकाको नगर प्रमुख पदका लागि आवेदन दिएका छन्। पार्टीले अघि सारेको विधि, प्रक्रिया र उम्मेदवार छनोट प्रणालीप्रति विश्वास व्यक्त गर्दै उनी निर्धारित प्रक्रियाबाट रास्वपाको आधिकारिक उम्मेदवार बन्नेमा विश्वस्त देखिन्छन्।

उनका लागि यो प्रक्रिया राजनीतिक अवसर प्राप्त गर्ने माध्यम मात्र होइन, सार्वजनिक जीवनमा प्रवेश गर्ने आफ्नो आकाङ्क्षालाई संस्थागत विधि र उत्तरदायित्वसँग जोड्ने प्रयास पनि हो। व्यक्तिभन्दा विधि ठूलो हुनुपर्छ, आकाङ्क्षाभन्दा प्रक्रिया महत्त्वपूर्ण हुनुपर्छ र नेतृत्व व्यक्तिगत प्रभावभन्दा सार्वजनिक उत्तरदायित्वमा आधारित हुनुपर्छ भन्ने मान्यता उनको राजनीतिक यात्राको आधारका रूपमा देखिन्छ।

सुधार मात्र होइन, सोच र प्रणालीकै रूपान्तरण

लम्सालको विकाससम्बन्धी सोचको सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण पक्ष हो– नगरको सामान्य सुधारभन्दा माथि उठेर समग्र प्रणालीगत रूपान्तरण अर्थात् ‘रिफर्म’। उनको बुझाइमा विकास भनेको सडक कालोपत्रे गर्नु, भवन निर्माण गर्नु वा केही नयाँ संरचना थप्नुमा मात्र सीमित हुनु हुँदैन। विकासको वास्तविक अर्थ नागरिकले राज्यबाट पाउने सेवाको गुणस्तर, प्रशासनको व्यवहार, सार्वजनिक स्रोतको सदुपयोग र अवसरको समान पहुँचमा देखिनुपर्छ।

नगरपालिकाको कार्यशैली, निर्णय प्रक्रिया, आर्थिक अनुशासन, कर्मचारी व्यवस्थापन, सेवा प्रवाह, पारदर्शिता र जवाफदेहितामा आधारभूत परिवर्तन आवश्यक रहेको उनको दृष्टिकोण छ। नागरिकले सामान्य कामका लागि अनावश्यक समय र दुःख व्यहोर्न नपरोस्, सार्वजनिक सेवा सम्मानपूर्वक र सहज रूपमा प्राप्त होस् र नगरपालिकाको प्रत्येक निर्णयमा जनताको हित केन्द्रमा रहोस् भन्ने अवधारणा उनको सोचसँग जोडिएको छ।

उनको दृष्टिकोणमा गैँडाकोटसँग विकासका सम्भावना प्रशस्तै छन्। एकातिर नारायणी नदी, अर्कोतिर हरियाली वन र उत्तरतिरका पहाडी क्षेत्र, धार्मिक तथा सांस्कृतिक सम्पदा, मौलाकालीको पहिचान, कृषि र पर्यटनका सम्भावनाले नगरलाई फरक आर्थिक पहिचान दिन सक्छन्। यी सम्पदालाई केवल प्राकृतिक सुन्दरताका रूपमा हेरेर पुग्दैन, स्थानीय रोजगारी, उद्यमशीलता र आर्थिक समृद्धिको आधार बनाउनुपर्छ भन्ने उनको धारणा छ।

‘गैँडाकोटलाई रोजगारी खोज्ने होइन, रोजगारी सिर्जना गर्ने नगर बनाउने’ उनको विकास सोचको एउटा महत्त्वपूर्ण अभिव्यक्ति हो। स्थानीय युवाले आफ्नै नगरमा सम्भावना देख्न सकून्, उद्यम गर्न चाहनेले वातावरण पाऊन्, कृषकले आफ्नो उत्पादनको उचित बजार पाऊन् र पर्यटन व्यवसायले स्थानीय अर्थतन्त्रमा योगदान दिन सकोस् भन्ने सोच यस अवधारणासँग जोडिएको छ।

पदभन्दा ठूलो जिम्मेवारी, सफलताभन्दा ठूलो सन्तुष्टि

जीवन र नेतृत्वलाई हेर्ने उनको दृष्टिकोणमा आध्यात्मिक चेतनाको प्रभाव पनि देखिन्छ। जीवनको वास्तविक मूल्य पद, सम्पत्ति र व्यक्तिगत उपलब्धिमा मात्र हुँदैन; आफूले अरूका लागि कति उपयोगी काम गर्न सकियो भन्ने कुरामा पनि हुन्छ भन्ने मान्यता उनी राख्छन्। मानिसले जीवनमा जति धेरै सिक्छ, त्यति नै विनम्र हुनुपर्छ र जति धेरै अवसर प्राप्त गर्छ, त्यति नै समाजप्रतिको जिम्मेवारी पनि बढ्नुपर्छ भन्ने सोच उनको सामाजिक यात्रासँग जोडिएको छ।

कर्पोरेट क्षेत्रमा लक्ष्य निर्धारण, जिम्मेवारी बाँडफाँट, कार्यसम्पादन मूल्याङ्कन र परिणाममुखी व्यवस्थापनलाई महत्त्व दिँदै आएका लम्साल सार्वजनिक प्रशासनमा पनि यस्तै कार्यसंस्कृति आवश्यक ठान्छन्। तर उनका लागि व्यवस्थापनको सफलता केवल तथ्याङ्क र प्रतिवेदनमा देखिने परिणाम होइन। त्यसको वास्तविक मापन नागरिकको अनुहारमा देखिने सन्तुष्टि, युवाको जीवनमा खुल्ने अवसर र सामान्य मानिसले महसुस गर्ने परिवर्तन पनि हो।

उनको सोचमा स्थानीय सरकार कुनै व्यक्ति वा समूहको प्रतिष्ठा स्थापित गर्ने संस्था होइन, नागरिकको जीवन सहज बनाउने सार्वजनिक जिम्मेवारी हो। नेतृत्व भनेको अगाडि बसेर आदेश दिने मात्र होइन, सबैलाई साथमा लिएर साझा उद्देश्यतर्फ अघि बढ्ने क्षमता पनि हो।

गैँडाकोटको भविष्य र नयाँ पुस्ताको आशा

आगामी स्थानीय तह निर्वाचन आउन अझै समय बाँकी छ। राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीको क्यान्डिडेट क्लबबाट सुरु भएको लम्सालको उम्मेदवारी यात्रा पार्टीको निर्धारित विधि र प्रक्रियाअनुसार अगाडि बढ्नेछ। यसबीच उनको व्यावसायिक अनुभव, राजनीतिक संलग्नता र नगर रूपान्तरणसम्बन्धी अवधारणाले गैँडाकोटको आगामी नेतृत्वसम्बन्धी बहसमा स्थान पाउनेछ।

गैँडाकोटको भविष्य कुनै एक व्यक्तिको चाहना वा प्रयासले मात्र निर्माण हुँदैन। यसका लागि नागरिकको सहभागिता, युवाको ऊर्जा, अग्रजको अनुभव, निजी क्षेत्रको लगानी, कर्मचारीको जिम्मेवारी र जनप्रतिनिधिको इमानदार प्रयास आवश्यक हुन्छ। नगरको विकास साझा सपना र सामूहिक जिम्मेवारीबाट मात्र सम्भव हुन्छ।

कर्पोरेट जगतको उच्च व्यवस्थापकीय जिम्मेवारीबाट सामाजिक नेतृत्वको यात्रातर्फ अघि बढ्ने उनको सोचलाई यही सन्दर्भमा बुझ्न सकिन्छ। वर्षौँको व्यावसायिक अनुभव, अध्ययन र सिकाइलाई विकासमा उपयोग गर्ने चाहना आफैँमा एउटा सार्वजनिक प्रतिबद्धताको विषय हो।

गैँडाकोटका लागि उनको सपना एउटा नगरको नेतृत्व गर्नु होइन, नगर सञ्चालन गर्ने सोच, संस्कार र प्रणालीमै परिवर्तन ल्याउने बहसलाई अगाडि बढाउनु हो। व्यक्तिगत सफलताबाट सामूहिक समृद्धितर्फको यो यात्राले आगामी दिनमा कस्तो स्वरूप लिन्छ, त्यो समय, प्रक्रिया र नागरिक सहभागिताले तय गर्नेछ।